Τα όρια της επεξεργασίας στο PHOTOSHOP

Ένα από τα πρόσφατα άρθρα στο tvxs, αναφέρεται στη σημασία και στα όρια που μπαίνουν όσον αφορά στην επεξεργασία των φωτογραφιών στο φωτορεπορτάζ.
Τα τελευταία 4 με 5 χρόνια, είναι πλέον εξαιρετικά αυστηροί οι περιορισμοί όσον αφορά στις φωτογραφίες που αποστέλλουν από όλον τον κόσμο φωτορεπόρτερ, για τις ανάγκες της ενημέρωσης.
Το πρακτορείο «ASSOCIATED PRESS», πρώτο ανέλαβε να περιορίσει την σχεδόν ανεξέλεγκτη επεξεργασία των φωτογραφιών που έστελναν έγκριτοι φωτορεπόρτερ από τα θέματα που έκαναν, για τον λόγο ότι καταυτόν τον τρόπο παραποιείται η αλήθεια.

Η τάση των φωτορεπόρτερ να επεξεργάζονται τις φωτογραφίες, οφείλεται στον αυξημένο ανταγωνισμό στην αγορά των ειδησεογραφικών φωτογραφιών, με αποτέλεσμα να πιέζονται να δείξουν τη δουλειά τους όσο το δυνατόν πιο δραματική.

 

Η φωτογραφία ως τεχνική, έχει ιδιαίτερη πλέον σχέση με την ψηφιακή εικόνα και μέσω αυτής της σχέσης, κινδυνεύει ακόμα περισσότερο να απαξιωθεί εάν αυτός που την χρησιμοποιεί λάθος ή εσκεμμένα, εκμεταλλεύεται τη μια προς όφελος καθαρά προσωπικό και όχι της πρώτης.
Αυτό σημαίνει ότι, όσο και αν έχεις τα περιθώρια να επεξεργαστείς μια φωτογραφία λόγω των δυνατοτήτων που σου παρέχουν τα προγράμματα επεξεργασίας, θα πρέπει να υπάρχει ένα όριο. Ιδιαίτερα όταν αφορά την αποτύπωση μιας σκηνής που η αλήθειά της είναι κρίσιμο να παρουσιάζεται όπως διαδραματίστηκε. Αυτή είναι και η ουσία της φωτογραφίας. Η «ακύρωση της στιγμής», όπως συνηθίζεται να εξηγείται η φωτογραφική αποτύπωση μέσω ενός «κλικ», με τον τρόπο που γίνεται και τη χρονική στιγμή που επιλέγει ο φωτογράφος – ή φωτορεπόρτερ -, να μην ακυρώνει την ίδια την ουσία της φωτογραφίας: την αποτύπωση της πραγματικότητας.

Βέβαια, με την συνεχώς εξελισσόμενη αντίληψη περί αισθητικής των φωτογραφιών, πολύ σπάνια ή τουλάχιστον όχι στο βαθμό που είναι εφικτό, μια φωτογραφία δεν έχει δεχθεί κανενός είδους επεξεργασία και παρουσιάζεται όπως ακριβώς «τραβήχτηκε». Σε αυτό υπάρχουν και θετικά όπως και αρνητικά.
Τα θετικά είναι πως, επειδή είναι δύσκολο να υπάρχουν όλες οι ικανές συνθήκες τη στιγμή της αποτύπωσης της φωτογραφίας (σωστός φωτισμός, σωστή γωνία, σωστός φακός κλπ), γίνεται αναγκαίο σχεδόν μια τυπική επεξεργασία, για να αποδοθεί σωστά το θέμα στο τελικό αποτέλεσμα, που έχει να κάνει σχεδόν πάντα με μια δημοσίευσή του. Σε αυτές τις περιπτώσεις, που δεν είναι και λίγες, οι κανονισμοί που πλέον ισχύουν, επιτρέπουν μια επεξεργασία στο επίπεδο του σκοτεινού θαλάμου. Τι θα πει αυτό; Σημαίνει ότι, με βάση τη δυνατότητα που θα είχε κάποιος να κάνει τις απαραίτητες διορθώσεις (εκφώτιση, κοντράστ, cropping, κλπ) σε συνθήκες σκοτεινού θαλάμου, μπορεί να το κάνει και στην ψηφιακή επεξεργασία, χωρίς να υπερβαίνει το όριο αυτό.

Η πραγματικότητα όμως είναι ότι, λόγω του αυξημένου ανταγωνισμού μεταξύ των πρακτορείων, ένας φωτορεπόρτερ είναι αναγκασμένος σχεδόν εκ των πραγμάτων, να βελτιώσει την εικόνα που παραδίδει προκειμένου να έχει το επιθυμητό διπλό αποτέλεσμα, που στην προκειμένη περίπτωση είναι αφ’ ενός να μπορέσει να την πουλήσει στο πρακτορείο και αφ’ ετέρου, το πρακτορείο να μπορέσει να ανταγωνιστεί σε ποιότητα τα υπόλοιπα. Το ζητούμενο είναι, να μην χάνεται το όριο και βέβαια να συνυπολογίζεται η ηθική προέκταση του ζητήματος. «Το όριο μεταξύ του φωτορεπορτάζ και της φωτογράφισης είναι η ηθική», δηλώνει ο φωτογράφος Φρανσέσκο Ζιζόλα. «Είμαστε καλοί στο να εκμεταλλευόμαστε τις δυνατότητες χωρίς να ξεπερνάμε τα όρια».

 

Όσον αφορά τώρα στην επεξεργασία των φωτογραφιών που συνήθως «ανεβαίνουν» σε blogs ή sites, αλλά και αποτελούν τα στοιχεία ενός ψηφιακού φωτογραφικού άλμπουμ, εκεί τα πράγματα είναι σαφώς πιο ελαστικά και το όριο είναι σχεδόν απεριόριστο κατά βάση. Όμως, και εκεί θα πρέπει κατά τη γνώμη μας να υπάρχουν περιορισμοί και κανόνες, ιδιαίτερα όσον αφορά στην απεικόνιση προσώπων και καταστάσεων που αναφέρονται στην αποτύπωση της στιγμής. Δλδ. δεν μπορεί να γίνονται υπερβολές και να παραποιείται η αλήθεια στο βαθμό που η παραποίηση αυτή να παρουσιάζει το θέμα αλλοιωμένο και χωρίς καμία αναφορά στην πραγματικότητα. Μόνη εξαίρεση αποτελούν οι καλλιτεχνικές απεικονίσεις κάποιου θέματος, που εκεί, η φαντασία, η ικανότητα και η απαραίτητη γνώση του δημιουργού (συνήθως φωτογράφου), παρουσιάζουν ένα εκπληκτικής αισθητικής αποτέλεσμα.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, το μόνο όριο είναι η αισθητική και μόνον. Εάν καταφέρει, μέσω της επεξεργασίας που θα κάνει στο θέμα του να απεικονίσει ένα έργο τέχνης, εκεί η οποιαδήποτε υπερβολή μοιάζει να είναι υποχρεωτική.

Σε περιπτώσεις όμως που η επεξεργασία ξεπερνά το όριο της αισθητικής – και της ηθικής της αλήθειας της φωτογραφίας – γεννιέται το ερώτημα, εάν τελικά η ίδια η φωτογραφία αξιώνεται ή απαξιώνεται.

Θεωρητικά, σε σχέση με την «αποφασιστική στιγμή (decisive moment)» του Bresson, η φωτογραφία οφείλει να αποτυπώνει την πραγματικότητα όπως είναι, ιδωμένη με το βλέμμα του φωτογράφου, όπως την αντιλήφθηκε και όπως η ίδια του η ιδιοσυγκρασία του «επέτρεψε» να την εξωτερικεύσει και συνακόλουθα να την αποτυπώσει στον αισθητήρα της φωτογραφικής του μηχανής.

FP-HenriCartierBresson

Η τεχνολογία λοιπόν, δεν είναι πάντοτε «καλή». Η ορθή χρήση της μπορεί να κάνει θαύματα, η κακή της χρήση όμως, παρουσιάζει ως θαυμαστό κάτι που ίσως και να μην έχει υπάρξει.

Ηθικά μιλώντας, τόσο στην τέχνη όσο και στην καθημερινότητά μας, χωρίς όρια (δλδ. κανόνες) και τους περιορισμούς που αυτά επιβάλλουν, η λεπτή γραμμή μεταξύ τέχνης και χυδαιότητας είναι δύσκολο να παραμείνει αρραγής.

 

Δημήτρης Παπαϊωάννου
Φωτογράφος – ζωγράφος
DELL’ ARTE papaioannouphotography

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s